Satürn Uydusu Phoebe


Satürn’ün sahip olduğu uydular içinde en ilginç olanı Phoebe. Çünkü pek tanıdık değil.

Diğer uydular da eğlencelidir aslında. Lapetus oldukça çirkindir. Dione hiç bitmeyen bir kar yağışına sahiptir. Epimetheus ve Janus birbirleri arasında yörünge değişimi yaparlar. Fakat tüm bu yapısal özelliklere rağmen Satürn’ün sistemi gayet düzenlidir. Uydular, Saturn ekvatoru etrafındaki düzlemde hareketlerini sürdürürler.

PhoebeGelelim Phoebe’ye. Kayalardan meydana gelmiş sadece 132 kilometre çapında küçük bir uydu. Satürn uyduları buzdan ve az bir miktarda kayadan oluşur. Maruz kaldığı güneş ışığının %5’ini yansıtır ki, diğer uydular için bu oran %60 kadardır. Yine Saturn etrafında saat yönünde dönerken, diğer uydular ters yönde hareket ederler. Senkronize olmayan bir yörünge söz konusu. Bu sayede eğer Satürn üzerinde bir gözlemci olsaydı, Phoebe’nin tüm bölgelerini görebilirdi. Diğer uyduların belli bir senkronizasyonu vardır ve böylelikle gezegene sadece profilden görüntü verirler.

Gezegenler de, yıldızlar gibi, genellikle bir yığılma sonucu meydana gelirler. Kayalardan, buzdan, gazdan veya tozdan bir bulut, dönüşümlü enerji altında basık kalarak buna neden olabilir. Gezegen bu bulutun merkezinde oluşmaya başlar ve yer çekimi enerjisi arttıkça etrafındaki parçaları da kendisine çeker. Ta ki bir durgunluk seviyesine ulaşana dek. Gezegen içine tamamen çekilmemiş ama etrafında kalmış olan formlar da uydu olarak belirirler. Tüm uydular ekvatora bağlı bir düzlemde hareket ederler ki buna ekliptik düzlem (tutulum çemberi) ismi verilmiştir.

Phoebe, her nedense Satürnün ekvatoru etrafında yörüngelenmemiştir. O’nun yörüngesi yaklaşık 30 derecelik bir açıyla gezegeni çevreliyor. Bunun dışında Phoebe’nin ters yönde döndüğünü de söylemiştik. (Hyperion’dan başka Phoebe gibi saat yönünde dönen uydu yoktur) Yörüngesi ise son derece eliptik ve gezegenden 8 milyon mil kadar uzaklıktadır. Bizim Ay’ımız sadece 250,000 mil uzakta bulunur ve 15 kat daha büyüktür.

Parçaları birleştirirsek; farklı bir yapı, karmaşık yörünge, ana gezegenle düzensiz bir ilişki. Tüm bunlardan dolayı bilim insanlarının ortak görüşü, Phoebe’nin bize epey yabancı olduğu, yani güneş sistemi dışından gelmiş olabileceği.

Centaur olarak isimlendirilen bir grup küçük gezegen türü var. (yarı insan yarı at olan efsanevi yaratığa da centaur denir) Bunlar asteroit kuşağında (Mars ve Jupiter arasında) ve Kuiper kuşağında (Neptün’ün yörüngesinin biraz daha dışı) bulunurlar. Bu zamana kadar 9 adet Centaur tespit edildi. Bunlar güneş sisteminin birer parçası olan ama sistemin içine tamamen çekilmemiş olarak kabul ediliyorlar. Bu sayede, Centaur dediğimiz gezegenleri zamanda yolculuk için kullanarak, Güneş meydana gelmeden önce şu anki güneş sisteminin bulunduğu yerin nasıl olduğu konusunda bilgi toplamamıza imkan veriyor.

Bilim insanları, Phoebe’nin de Satürn’ün çekim kuvveti sahasından kurtulmuş bir Centaur olabileceğine inanıyor. Bu özellik onu güneş sistemimiz içinde yegane bir yere taşımaktadır. Çok küçük olması da yeterince ısınmamış ve böylece kimyasal birleşmesinin yarım kalmış olabileceği ihtimalini akla getirmektedir. 4 milyar yıldır yüzeyi hiç değişmemiş olabilir.

Bu özellikleriyle Phoebe, küçük ve kuralsız olmasına karşın muazzam bir yere sahip. Güneş sistemi tarihini anlayabilmemizi sağlayabilecek çok önemli bir malzeme. Güneş’in ve gezegenlerin meydana gelişleri konusunda bilgi vererek bizleri epey bir geçmişe götürebilir.

Phoebe hakkında daha fazla bilgiye ulaşmak için NASA’nın Planets sayfasına veya Nine Planets sitesine bakabilirsiniz.

Çevirisini yaptığım bu yazının yazarı olan William P. Turner’ın diğer yazılarına ise buradan ulaşmanız mümkün.

Yorumunuzu Yapın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s